HIV/AIDS là căn bệnh thế kỷ, chúng ta đã nghe rất nhiều về căn bệnh này, có 3 đường lây chính đó là: lây qua đường tình dục, đường máu và từ mẹ sang con.
Trẻ bị nhiễm HIV từ mẹ sẽ mang theo căn bệnh này suốt đời và đối diện với nguy cơ cao phát triển thành AIDS. Do đó dự phòng lây nhiễm HIV từ mẹ sang con sẽ giúp bảo vệ sức khỏe của trẻ bằng cách giảm nguy cơ lây nhiễm HIV từ mẹ. Tuy nhiên việc lây truyền này có thể được ngăn chặn gần như hoàn toàn nếu cả mẹ và con đều được được chẩn đoán sớm và điều trị hiệu quả.
Cơ chế lây truyền HIV từ mẹ sang con thông qua ba con đường chính
1. Lây truyền trong thai kỳ: HIV từ mẹ truyền qua nhau thai vào cơ thể thai nhi từ rất sớm, có thể ngay từ tuần thứ 8 của thai kỳ. Trong trường hợp này virus HIV có thể đi từ máu mẹ qua máu thai nhi thông qua dây rốn, gây nhiễm HIV trong thai kỳ.
2. Lây truyền trong quá trình sinh: Trong quá trình sinh con, HIV cũng có thể lây truyền từ mẹ sang con khi có sự tiếp xúc giữa máu hoặc dịch âm đạo của mẹ bị nhiễm HIV với màng nhầy của mắt, mũi, miệng, vùng da mỏng hoặc các vết trầy xước của thai nhi.
3. Lây truyền qua việc cho con bú: Khi cho con bú, HIV có thể lây qua sữa mẹ hoặc các vết nứt, trầy xước ở núm vú mẹ sang cơ thể trẻ nếu mẹ nhiễm HIV và không được điều trị hoặc không tuân thủ thuốc ARV.
Để dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con: Tất cả thai phụ nên đến các cơ sở y tế để được khám và tư vấn xét nghiệm HIV càng sớm càng tốt (tốt nhất là trong 3 tháng đầu của thai kỳ). Nếu không áp dụng các biện pháp dự phòng, tỉ lệ lây nhiễm HIV từ mẹ sang con là 30-35%. Trong khi đó nếu được phát hiện sớm và điều trị thích hợp, tỷ lệ này giảm xuống có thể chỉ có 3% thậm chí còn ít hơn nữa.Ngoài ra, sau khi sinh người mẹ bị nhiễm HIV cần thực hiện các quy định sau để giảm thiểu khả năng lây nhiễm sang con mình:
- Người mẹ cần đến cở sở điều trị HIV/AIDS để được tiếp tục theo dõi sức khỏe và điều trị ARV.
- Trẻ em ngay sau sinh (trong vòng 24 giờ) được uống thuốc ARV theo chỉ dẫn của bác sĩ để dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con.
- HIV có thể lây từ mẹ sang con do HIV có trong sữa mẹ hoặc máu, dịch tiết từ các vết nứt ở núm vú người mẹ, vì vậy tốt nhất không cho trẻ bú mẹ.
- Nếu nuôi con bằng sữa mẹ người mẹ phải được điều trị ARV và tuân thủ tốt để tải lượng vi rút dưới 200 bản sao trong 1ml máu.
- Nếu nuôi con bằng sữa thay thế thì cần phải đáp ứng cung cấp đủ sữa thay thế hoàn toàn trong vòng 6 tháng đầu, có nước sạch và chuẩn bị sữa ăn thay thế an toàn, hợp vệ sinh và đủ số lượng phù hợp với tuổi của trẻ.
- Khi trẻ được 4-6 tuần tuổi, đưa ngay trẻ đến cơ sở y tế để được xét nghiệm chẩn đoán sớm tình trạng nhiễm HIV. Sau đó bác sĩ sẽ tư vấn cho người mẹ có phương pháp chăm sóc thích hợp và thời điểm xét nghiệm lại.
Trên đây là một số biện pháp giúp người mẹ bảo vệ con mình không bị lây nhiễm HIV. Việc dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con là một trong những giải pháp quan trọng góp phần giảm đáng kể tỉ lệ trẻ sinh ra bị lây nhiễm HIV từ mẹ.
Hoạt động tuyên truyền dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con trong cộng đồng, đặc biệt là cho phụ nữ bị nhiễm HIV mang thai, vợ của những người bị nhiễm HIV trong độ tuổi sinh đẻ, phụ nữ có hành vi nguy cơ cao và gia đình là vô cùng quan trọng, giúp trẻ có một sức khỏe tốt khi chào đời, điều này mang lại cơ hội cho trẻ em được sống khỏe mạnh và phát triển bình thường./.
Huỳnh Thị Nguyệt Trinh khoa Ngoại-Sản – TT Y tế TP
