Khái niệm cơ bản về bệnh ung thư
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, ung thư là sự tăng trưởng không được kiểm soát và sự xâm lấn lan rộng của tế bào. Ung thư là một bệnh lý ác tính của tế bào, khi bị kích thích bởi các tác nhân gây ung thư thì tế bào tăng sinh một cách vô hạn, không tuân theo các cơ chế kiểm soát về mặt phát triển của cơ thể. Bình thường, cơ thể con người được hàng tỷ tỷ tế bào cấu tạo nên. Sự phát triển và hoạt động của tế bào do hệ thống các gen điều khiển. Nhưng khi các gen này đột biến, chúng không thể điều hòa và kiểm soát được sự nhân lên của các tế bào mới sinh dẫn đến sự rối loạn về hình thái và chức năng của tế bào, hình thành các tế bào ung thư. Các tế bào ung thư rối loạn gây ảnh hưởng đến hệ thống mô và cơ quan đó, cuối cùng ảnh hưởng đến toàn bộ cơ thể do di căn.
Tế bào ung thư phát triển thầm lặng 80% ung thư có liên quan đến môi trường sống hàng ngày, bao gồm lối sống thiếu khoa học, các thói quen sinh hoạt, tật xấu như hút thuốc, uống rượu, chế độ dinh dưỡng không hợp lý và không an toàn. Nhiều bệnh ung thư có thể ngăn ngừa bằng cách tránh tiếp xúc trực tiếp với các yếu tố nguy cơ cao, chẳng hạn như: khói thuốc lá, một số hóa chất độc hại,.. Ngoài ra, có một tỷ lệ đáng kể ung thư có thể được điều trị có kết quả tốt bằng phẫu thuật, xạ trị hoặc hóa trị liệu, đặc biệt nếu được phát hiện bệnh sớm vì vậy, chúng ta có thể chủ động phòng ngừa bệnh ung thư một cách có hiệu quả, cũng như phát hiện sớm được các bệnh ung thư để điều trị kịp thời. Như vậy, không phải mọi khối u đều là ung thư. Có những khối u không phải là ung thư và cũng có loại ung thư không có khối u. Thường những khối u không phải ung thư là u lành như u nang buồng trứng, u xơ tử cung, u xơ mỡ dưới da.
Ở giai đoạn sớm, hoàn toàn có thể chữa khỏi bệnh ung thư. Ngược lại ở các giai đoạn muộn, điều trị vừa tốn kém, vừa ít hiệu quả, chủ yếu chỉ có thể kéo dài và giảm nhẹ triệu chứng. Bệnh ung thư không những ảnh hưởng trực tiếp tới người bệnh mà còn là gánh nặng đối với cộng đồng. Bệnh gây tâm lý lo ngại cho gia đình, người thân và thiệt hại kinh tế cho quốc gia. Hậu quả của ung thư không chỉ giới hạn ở các con số mắc và tử vong. Trước hết chẩn đoán ung thư gây cho người bệnh nỗi lo sợ về cái chết với hơn 1/3 bệnh nhân có biểu hiện lo lắng và trầm cảm. Tiếp đến đối với gia đình bệnh nhân, ung thư gây đau buồn làm ảnh hưởng sâu sắc đến sinh hoạt và kinh tế, trong đó bao gồm cả mất thu nhập và các chi phí chữa bệnh. Đối với xã hội, đó là sự mất mát về lực lượng lao động và chi phí cho điều trị, chăm sóc bệnh nhân ung thư là không nhỏ, tạo gánh nặng cho toàn xã hội.
Bệnh ung thư ngày càng gia tăng và trở thành mối lo ngại của nhiều người. Tuy nhiên, theo Tổ chức Y tế thế giới, có khoảng 1/3 số ung thư có thể dự phòng được; 1/3 số ưng thư có thể chữa khỏi nếu được phát hiện sớm, điều trị kịp thời và đúng phương pháp; 1/3 số ung thư còn lại có thể kéo dài và nâng cao chất lượng cuộc sống nếu được chăm sóc và điều trị tích cực. Tại Việt Nam, trên 80% bệnh nhân đến khám và điều trị bệnh ung thư ở giai đoạn muộn chủ yếu là do chưa có hiểu biết đúng về phòng và phát hiện sớm bệnh ung thư. Vì vậy, công tác truyền thông phòng chống ung thư cho người dân nhằm nâng cao nhận thức để thực hiện hành vi có lợi cho sức khỏe; phát hiện sớm và điều trị tích cực là một trong những hoạt động quan trọng cần được các cấp, các ngành và toàn thể cộng đồng quan tâm đúng mức. Nhằm cung cấp những kiến thức cơ bản và các kỹ năng cần thiết về phòng, chống ung thư cho cộng đồng. Gánh nặng bệnh tật do ung thư gây ra tại Việt Nam ước tính tăng gấp 03 lần sau 30 năm và các ca mắc mới ngày càng trẻ hoá theo thời gian. Tại Việt Nam, mỗi năm có 183 nghìn các mắc mới và 123 nghìn người tử vong do ung thư, hiện có 354 nghìn người “sống chung” với ung thư.
Biện pháp phòng, chống ung thư hiệu quả là tạo thói quen quan tâm tới những thay đổi nhỏ nhất của cơ thể, khám sức khỏe tổng quát và tầm soát ung thư định kỳ để kịp thời ngăn chặn những mầm mống của bệnh ung thư.
Các nguyên nhân phổ biến gây ra bệnh ung thư:
- Tác động của môi trường: tia cực tím, bức xạ ion hóa…
- Lối sống kém lành mạnh: hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia…
- Các yếu tố về mặt sinh học như: độ tuổi, giới tính, màu da…
- Di truyền: ung thư có tỷ lệ di truyền khoảng 5-10%.
- Các yếu tố ngoại cảnh từ nghề nghiệp: thường xuyên làm việc ngoài trời, dưới nắng nóng, tiếp xúc nhiều với hóa chất…
- Một số loại vi khuẩn, vi rút liên quan đến cơ chế sinh bệnh ung thư.
Có ít nhất một phần ba các bệnh ung thư phổ biến có thể phòng ngừa được bằng cách giảm tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ như thuốc lá, béo phì, lười vận động, nhiễm trùng, rượu, ô nhiễm môi trường, chất gây ung thư nghề nghiệp và bức xạ. Bên cạnh đó, một số bệnh ung thư như ung thư gan và ung thư cổ tử cung cũng có thể dự phòng có hiệu quả thông qua việc tiêm vắc xin chống lại vi rút. Ngoài ra, xét nghiệm tầm soát ung thư cũng là một biện pháp nhằm phát hiện sớm và điều trị kịp thời bệnh ung thư.
Ngày Thế giới phòng, chống bệnh Ung thư (04/02) là một sáng kiến toàn cầu nhằm truyền cảm hứng về bệnh ung thư và hành động trong việc ngăn ngừa, phát hiện và điều trị bệnh tốt hơn. Với thông điệp “Không hút thuốc lá và nghiện rượu” hoặc “Thực hiện chế độ dinh dưỡng và an toàn” nhằm nâng cao nhận thức và kêu gọi hành động, thực hành phòng chống ung thư của người dân và toàn cộng đồng./.
(Nguồn:http://t5g.org.vn/uploads/document/dtnckh/dao_tao.pdf)
